Renu Mallik

सिरहा जिल्लाको धनगढीमाई नगरपालिकाको वडा नं. ११ स्थित नैनपुरकी रेनु मल्लिक आफ्नो १० जनाको परिवारलाई सहयोग गर्न बाँसका सामग्री बनाउने र सरसफाइसम्बन्धी काम गर्ने आफ्नो परम्परागत पेसालाई निरन्तरता दिँदै आएकी छिन्। गाउँमा छठ पूजा र विवाहजस्ता समारोहहरू उनले बनाउने कोनिया, डाला, चङ्गिया, ढकी र पङ्खा—बाँसबाट बनाइने भाँडाकुँडा तथा घरायसी सामग्री—बिना पूरा हुन सक्दैनन्। तर त्यही पर्व र समारोहहरूमा रेनु र उनको समुदायका मानिसहरूलाई अछुत र फोहोरका रूपमा हेरिन्छ। त्यसमाथि, परिवारसँग आफ्नो जग्गा वा आम्दानीका अन्य स्रोतहरू नभएका कारण जीवित रहन आवश्यक खाना र कपडा जुटाउन पनि उनीहरूलाई कठिनाइ हुन्छ।

रेनु आफ्नो पढाइलाई निरन्तरता दिन चाहन्थिन्, तर परिवारको कमजोर आर्थिक अवस्था र अन्य समस्याका कारण उनले थप शिक्षा हासिल गर्न पाइनन्। तर विवाहपछि उनका ससुराली पक्षबाट सहयोग प्राप्त भयो, जसका कारण उनले विद्यालय जान पाइन्, यद्यपि उनले साडी लगाएर घुम्टो ओढ्नुपर्ने थियो। जात, जातीयता र भाषाको विविधताले जटिल बनेको नेपाली समाजको अध्ययन गर्ने क्रममा उनले जातमा आधारित विभेद, महिलामाथि हुने हिंसा, घरेलु हिंसा, बालविवाह र दाइजो प्रथाजस्ता सामाजिक विकृतिहरू ग्रामीण तथा सहरी दुवै समाजमा कति गहिरोसँग जरा गाडेर बसेका छन् भन्ने देखेकी छिन्।

उनी आफ्ना अनुभव, पीडा र दुःखहरू तथा आफ्ना आकांक्षाहरूलाई एकसाथ बुन्न चाहन्छिन्। उनी आफ्नो समाजलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट बुझ्ने र त्यसबारे लेख्ने प्रयासप्रति उत्सुक छिन्। उनी आफ्नै कथा भन्न, भाषाको विश्लेषण गर्न, आफूले नबुझेका विषयहरूबारे गुगलमा खोजी गर्न तथा फोटो कथा र भिडियो कथा बनाउन सिकिरहेकी छिन्। कक्षा र अन्तरक्रियापछि आफ्नो मनमा रहेको डर त्यागेको र सिक्न तथा संवाद गर्न नयाँ साहस प्राप्त गरेको उनी बताउँछिन्।

बालविवाहका कारण सानै उमेरमा दुई सन्तानकी आमा बनेकी रेनु आफ्नो जात लुकाउने प्रयास गर्नु हुँदैन, बरु त्यसमा गर्व गर्नुपर्छ भन्ने दृढ विश्वास राख्छिन्। आफ्नो श्रम र पेसामा कुनै लाज नमानी संलग्न हुनुपर्छ। श्रम र सीप बजारमा बेच्ने वस्तु हुन् भने आफ्नो सोचलाई निरन्तर परिष्कृत गर्दै जानुपर्छ। मानिस आफ्नो जातका कारण होइन, आफ्नो काम र क्षमताका कारण चिनिनुपर्छ।