Punita Kumari Mahara

सिरहा जिल्लाको कल्याणपुर नगरपालिकाको चमार टोलमा जन्मिएकी पुनिता कुमारी समाचारवाचिका हुन्। पुनिताले शिक्षाशास्त्रमा उच्च माध्यमिक तहको शिक्षा हासिल गरेकी छिन्। उनी विभिन्न संस्थाहरूसँग आबद्ध छिन् र कला तथा खेलकुदमा पनि रुचि राख्छिन्। उनले नाटक र नृत्यमा सहभागिता जनाएकी छिन् र दोस्रो स्थान पनि हासिल गरेकी छिन्। उनको विवाहपछिको घर महोत्तरी जिल्लाको सोनमा गाउँपालिका वडा नं. ८, शिवनगरको रेडक्रस टोलमा रहेको छ। उनी आफ्ना दुई साना छोराछोरीसहित १२ जनाको परिवारको हेरचाह गर्छिन्। उनका श्रीमान् लघुवित्त सहकारीमा काम गर्छन् भने ससुरा जुत्ता सिलाउने काम गर्नुका साथै राजनीतिमा पनि सक्रिय छन्। पुर्ख्यौली रूपमा जुत्ता सिलाउने र मर्मत गर्ने काम तथा ४ कट्ठा जमिनबाट हुने कृषि उत्पादनमा निर्भर रहेको उनको परिवार अहिले उनका श्रीमान्को रोजगारीबाट पनि सहयोग प्राप्त गरिरहेको छ।

पुनितालाई आफ्नो छिमेकका अधिकांश दलितहरू भूमिहीन रहेको र जीविकोपार्जनका लागि उनीहरूले गैर-दलित जग्गाधनीहरूको जमिनमा काम गर्नुपर्ने कुराको जानकारी छ। जग्गाधनीहरूको शासनका कारण दलितहरू उत्पीडित छन् र त्यसैले उनीहरू किशोरावस्थामै विद्यालय छोड्न पनि बाध्य हुन्छन्। उनीहरूको उत्पीडित जीवन देखेर चिन्तित पुनितालाई तथाकथित उच्च जातका मानिसहरूसँग मात्र जमिनको स्वामित्व हुनु अत्यन्तै समस्याग्रस्त लाग्छ। उनी दलित बालबालिकालाई शिक्षा हासिल गर्न र जीवनमा अगाडि बढ्न प्रोत्साहित गर्दै आएको बताउँछिन्। कुनै पनि शिक्षा प्राप्त नगरेका दलितहरूलाई पनि शिक्षाको उज्यालो घेराभित्र ल्याउने प्रयास आफूले गरिरहेको उनी जोड दिन्छिन्।

पुनिता समाजका गरिब दलितहरू अगाडि बढ्न सकून् र सबै समस्याहरू समाधान होऊन् भन्ने गरी काम गर्नु महत्त्वपूर्ण रहेको बताउँछिन्। त्यसका लागि आवश्यक सबै प्रयास गर्न उनी उत्सुक छिन्। आफ्ना पुर्खाहरूले भोगेका कठिनाइहरूको बोझ पछिल्ला पुस्ताहरूले बोक्न नपरोस् भन्ने उनको सपना हो। यसलाई सुनिश्चित गर्न पुनिताले मधेशी दलित महिलाहरूको अवस्थालाई गहिराइमा बुझ्ने प्रयास गरिरहेको बताउँछिन्।

लैङ्गिकताका कारण उनलाई उचित शिक्षा प्राप्त गर्नबाट वञ्चित गरियो र जातका कारण भाडामा लिएको कोठामा सम्मानपूर्वक जीवन बिताउने क्रममा उनले विभेद सहनुपर्‍यो। महिलालाई दबाएर राख्ने प्रचलित सोच, महिलाले के लगाउने र के नलगाउने भन्ने निर्देशन, महिलाहरू हाँस्नु हुँदैन वा पुरुषजस्तो व्यवहार गर्नु हुँदैन भन्ने धारणाजस्ता कुराहरूमा उनले आफ्नै अनुभवको दृष्टिकोणबाट लैङ्गिकताका आधारमा हुने विभेद र विभाजनलाई अध्ययन गरेकी छिन्। अहिले उनी जात व्यवस्था र पितृसत्ता कसले, कसरी र किन निर्माण गरे भन्नेबारे अध्ययन गरिरहेकी छिन्। यी अनुभव र अध्ययनका आधारमा आफ्नो जीवनबारे लेख्न सिकिरहेकी छिन्, साथै हरेक विषयको विश्लेषण गर्न, आलोचनात्मक प्रश्नहरू सोध्न र गहिराइमा सोच्न पनि सिकिरहेकी छिन्।