Kakunti Rabidas

महोत्तरीको पिपरा गाउँपालिकाको वडा नं. ६ स्थित रतौलीकी ककुन्ती कुमारी स्नातक तहको तेस्रो वर्षमा अध्ययनरत छिन्। एसईई परीक्षा दिएलगत्तै ककुन्ती कुमारीको विवाह भएको थियो। उनका दुई छोरा र एक छोरी छन्। छोराछोरीको पालनपोषण र परिवारको हेरचाह गर्ने जिम्मेवारी उनको काँधमा छ। यी कठिनाइका बाबजुद उनले आफ्ना श्रीमान्को सहयोगमा आफ्नो पढाइलाई निरन्तरता दिएकी छन्। उनको परिवारको स्वामित्वमा जम्मा २ कठ्ठा जमिन मात्र छ। उक्त जमिनबाट हुने उत्पादनले वर्षभरि परिवार पाल्न पुग्दैन। परिवारलाई पर्याप्त खाना जुटाउन उनका श्रीमान् जनकपुरको एउटा पसलमा ज्यालादारी काम गर्छन्। ककुन्ती कुमारी पनि परिवारका अन्य सदस्यहरूसँगै मजदुरी गर्छिन्। आफ्नो परिवारलाई सहयोग गर्न उनी छरछिमेकका मानिसहरूका कपडा सिलाउने काम पनि गर्छिन्।

उनको छरछिमेकमा मधेसी दलित चमार समुदायका परिवारहरू बढी छन्। छरछिमेकमा अन्य जातका मानिसहरू अल्पसंख्यामा भए पनि उनीहरू बढी प्रभावशाली छन्। ककुन्ती कुमारीको अनुभवमा, अन्य जातका मानिसहरूले दलित समुदायमाथि जातीय विभेद र छुवाछूत अझै पनि गर्दै आएका छन्। ककुन्ती भन्छिन् कि गाउँमा दलितहरू बहुसंख्यक भए पनि सबै महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक पदहरूमा अन्य जातका मानिसहरूको प्रभुत्व छ। अन्य जातका मानिसहरूको स्वामित्वमा अधिकांश सम्पत्ति छ। दलितहरू अन्य जातका मानिसहरूको घरमा जाँदा उनीहरूलाई घरबाहिर कुराइन्छ वा अरू मानिसहरूबाट अलग्गै बस्न लगाइन्छ। आफ्नो बच्चा जन्माउने क्रममा स्वास्थ्यकर्मीहरूबाट उनले जातीय विभेदको अनुभव गरेकी थिइन्। उनी भन्छिन् कि यस्तो विभेद र अपमानले उनको भावनामा चोट पुर्‍याउँछ, र प्रश्न गर्छिन्—हामीलाई किन जनावरजस्तै जीवन बिताउन बाध्य पारिन्छ?

उनी हाल ‘आपन कथा’सँग आबद्ध छिन्, जहाँ उनी जात, लैङ्गिकता र यौनिक अल्पसंख्यकका विषयमा अध्ययन गरिरहेकी छन्। यी अवधारणाहरूबारे व्यापक रूपमा पढ्ने, छलफल गर्ने र आफ्नो जीवनबाट अर्थ खोज्ने उनको प्रयास निरन्तर जारी छ। उनी लैङ्गिकतालाई महिला र पुरुषबीच उनीहरूको लिङ्गका आधारमा काम र जिम्मेवारीको विभाजनका रूपमा बुझ्छिन्। उनी यौनिक अल्पसंख्यकलाई शारीरिक रूपमा महिलाको शरीर भएका तर पुरुषको जस्तो यौन चाहना भएका, वा पुरुषको शरीर भएका तर महिलाको जस्तो यौन चाहना भएका व्यक्तिहरूका रूपमा बुझ्छिन्। उनको अनुभवमा, उनको गाउँमा नवजात शिशुको नामकरण समारोहका बेला यौनिक अल्पसंख्यकहरूलाई घरमा नाच्नका लागि बोलाइन्छ, तर उनीहरूले अरूलाई दिइने सामाजिक सम्मान भने पाउँदैनन्। बरु उनीहरूलाई दानदक्षिणा र भिक्षा दिएर खुसी पारिन्छ र पठाइन्छ। उनी मधेसी दलित महिलाहरूको अझ गहिरो अध्ययन र बुझाइमा संलग्न हुन चाहन्छिन्। दलित महिलाहरूले भोग्ने दुःख, पीडा र विभेदविरुद्ध केही गर्न सकिन्छ भन्ने नयाँ आत्मविश्वास आफूमा विकसित भएको उनी बताउँछिन्। आफ्नो जीवनका बारेमा स्वतन्त्र निर्णय लिन सक्ने क्षमता आफूमा विकास भएको उनको भनाइ छ। निरन्तर शिक्षाको महत्त्व आफूले बुझेको र आफूले सोच्ने विषयहरूमा परिवर्तन आएको उनी बताउँछिन्। आफूले बोल्ने र व्यवहार गर्ने तरिकामा आएको परिवर्तनलाई आफ्नो परिवारले पनि पहिचान गरेको देख्दा उनी खुसी छिन्।