Sabnam Mandal (Khatwe)

धनुषा जिल्लाको धनौजी गाउँपालिकाको वडा नं. २ की सबनम मण्डल (खत्वे) ले कक्षा १२ सम्मको शिक्षा पूरा गरेकी छन्। उनको परिवार कृषि मजदुरी गरेर जीविकोपार्जन गर्छ। उनका बुबा अधियाँमा २ कठ्ठा १० धुर जग्गामा खेती गर्छन्। उक्त जग्गाबाट हुने उत्पादनले १२ जनाको परिवारलाई दुई महिनासम्म पनि पुग्दैन। त्यसैले मधेसी दलित परिवारमा जन्मिएकी सबनमले गरिबी र अभावसँग संघर्ष गरेको धेरै अनुभव बटुलेकी छन्। आर्थिक कठिनाइका कारण आफ्नो पढाइलाई कसरी निरन्तरता दिने भन्ने चिन्ता उनलाई सधैँ रहन्छ। अनेकौँ चिन्ता र संघर्षका बाबजुद स्नातक तहमा भर्ना भएपछि उनी उच्च शिक्षा हासिल गर्ने दिशामा अघि बढ्न दृढ छिन्।

सबनम सानै उमेरदेखि सामाजिक कार्यमा सक्रिय रूपमा संलग्न हुँदै आएकी छन्। उनी हाल जात व्यवस्था, लैङ्गिकता र यौनिकताबारे अध्ययन गर्न तथा मधेसी दलित महिलासँग सम्बन्धित मुद्दाहरूको खोजी र बुझाइमा व्यस्त छिन्। उनी जात व्यवस्थालाई मानिसहरूलाई उच्च र तल्लो जातमा विभाजन गर्ने व्यवस्था भनेर बुझ्छिन्। उनले जात व्यवस्था भगवान्ले निर्माण गरेको हो भन्ने सुनेकी थिइन्। तर उनको अध्ययन र छलफलबाट त्यो गलत रहेको र जात व्यवस्था मानिसहरूले अरूलाई शोषण र दमन गर्न निर्माण गरेको भन्ने बुझेकी छन्। त्यसैगरी, यौनिक अल्पसंख्यक समुदायकी एक आफन्तलाई आफ्नै घरमा विभेद गरिनु र अन्ततः घरबाट निकालिएको घटनाबारे सुन्दा उनी निकै दुःखी भएकी थिइन्। पुरुष र महिलाबीचको विभेदकारी श्रम विभाजन अन्त्य गर्ने समय आएको उनको विश्वास छ। लिङ्गका आधारमा प्राकृतिक भिन्नता भए पनि सामाजिक तहमा समान व्यवहार हुनुपर्छ भन्ने उनी मान्छिन्।

आफ्नो अध्ययनका क्रममा सबनम दलित महिलाहरूका कठिनाइ, पीडा, संघर्ष र सपनाहरूलाई अझ विस्तृत रूपमा विश्लेषण गर्न चाहन्छिन्। आफ्ना जीवनका अनुभवका कथाहरू लेख्न सिकिरहेकी सबनम भिडियो कथा र फोटो कथा बनाउन पनि अभ्यास गरिरहेकी छन्। आफ्नो सिकाइबारे उनी भन्छिन्, ‘हरेक सानो शब्दभित्र धेरै ठूलो ज्ञान लुकेको हुन्छ। म विषयहरूलाई सूक्ष्म रूपमा अनुसन्धान गर्न सिक्दैछु र आफूलाई प्रश्न गर्न सिक्दैछु। मैले आफूमा थप आत्मविश्वास पाएकी छु र विषयहरूबारे बोल्ने मेरो तरिकामा परिवर्तन आएको छ। म दलित तथा गरिब महिलाहरूका अधिकार र सपनाहरूलाई अघि बढाउन निरन्तर प्रयास गर्नेछु। जात र लैङ्गिकतामा आधारित विभेदका सामाजिक विकृतिहरूविरुद्ध सधैँ संघर्ष गर्न चाहन्छु।’