Durga Kumari Khang

दुर्गा कुमारी खङ्गले सानै उमेरमा आफ्ना बुबा गुमाइन् र त्यसकारण उनले आफ्नो इच्छाअनुसार अध्ययन गर्न पाइनन्। तर अहिले उनी व्यवस्थापनमा स्नातक तहको अध्ययन गरिरहेकी छिन्। उनकी आमाले ६ जना सन्तानलाई एक्लै हुर्काउन संघर्ष गरिन्। सप्तरी जिल्लाको शम्भुनाथ नगरपालिकाको वडा नं. ३ स्थित कञ्चढाटोलमा हुर्किएकी दुर्गाले बाल्यकालमा खान र लाउन, विद्यालयका सामग्री तथा विद्यालयको शुल्क जुटाउन कठिनाइ भोगिन्। उनका दाजुदिदीहरूको विवाहका कारण ऋण थपिएपछि उनले विवाह गर्नुअघि कक्षा १० सम्मको अध्ययन गर्न सकिन्।

एसईई परीक्षामा राम्रो अंक प्राप्त गरेपछि उनका श्रीमान् र ससुराले उनलाई पुनः विद्यालय पठाए। उनले छात्रवृत्तिमा उच्च माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरिन्। ठूलो संयुक्त परिवारमा गुजारा चलाउन कठिनाइ थियो र विवाहले पनि उनको अध्ययनमा थप जटिलता ल्याएको थियो। बिहान सबेरै अध्ययन गर्न निस्कनुपर्दा बुहारीले पढ्ने कि घरायसी काममा सहयोग गर्ने भन्ने प्रश्नहरू उठाइन्थे। यसको जवाफमा उनले बिहानै आफ्नो भागको घरायसी काम सकाएर र परिवारका लागि खाना पकाएर अध्ययनका लागि बाहिर निस्कन थालिन्। घरबाट बाहिर निस्केर अध्ययन गर्न थालेपछि परिस्थितिहरू र मानिसहरूको सोचमा परिवर्तन आएको छ। पहिले उनी घरबाट बाहिर निस्किँदा मन नपराउने परिवारले अहिले उनलाई घरबाहिर काम गर्नसमेत प्रोत्साहित गर्न थालेको छ, यद्यपि समुदायको सोचमा भने परिवर्तन आएको छैन। आफू दलित महिला भएकै कारण रोजगारी दिन अस्वीकार गर्ने र आफूलाई दुर्व्यवहार गर्नेहरूका अगाडि आफूलाई एक सफल महिलाका रूपमा प्रस्तुत गर्न उनी चाहन्छिन्।

पहिले दुर्गा जात भनेको केवल थर हो र यो भगवानले बनाएको हो भन्ने विश्वास गर्थिन्। आफ्नो जात तल्लो भएकै कारण आफूलाई जागिर नदिइने कुरा विद्यालयका प्रधानाध्यापकले भनेपछि मानिसहरूलाई जातका आधारमा जागिर दिने वा नदिने गरिन्छ भन्ने उनले सोचिन्। तर अध्ययनपछि अहिले उनी हरेक जातका सबै मानिसलाई समान रूपमा व्यवहार गर्नुपर्छ भन्ने विश्वास गर्छिन्। उनको बुझाइमा जात र लैङ्गिकता एकअर्कासँग अभिन्न रूपमा सम्बन्धित छन्। जात र लैङ्गिकताबारे आफ्नो अध्ययनबाट प्राप्त ज्ञान उनले आफ्नो परिवार र समुदायका महिलाहरूमाझ फैलाउँदै आएकी छिन् र कसैले पनि जातमा आधारित विभेद सहनु हुँदैन भनेर सिकाउँछिन्।

उनी आफूले सोच्न र बोल्न, अरूका कथाहरू खोज्न, प्रश्न गर्न तथा आफूलाई रुचि लागेका अध्ययन सामग्री गुगलमा खोजेर प्राप्त गर्न सिकेको बताउँछिन्। “मैले मोबाइल फोन चलाउन र भिडियो तथा फोटो कथाहरू बनाउन सिकेकी छु। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, मैले आफ्नै संघर्ष र आफूले भोगेका विभेदका कथाहरू बाहिर ल्याउने साहस पाएकी छु। मेरो हृदयबाट डर हटेको छ र आत्मविश्वास बढेको छ।”