Binita Kumari Sarki

सर्लाहीको बागमती नगरपालिकाको वडा नं. ७ स्थित राजघाटमा बस्ने बिनिता कुमारी सार्की स्नातक तहमा अध्ययनरत छिन्। उनी आफ्नो घरखर्च चलाउन सिलाइको काम गर्छिन्। उनी सासू, ससुरा, श्रीमान् र छोरीसँग बस्छिन्। उनीसँग तराईमा बसोबास गर्ने पहाडी दलित परिवारको अनुभव छ। बिनिताको अनुभवमा, उनको छरछिमेकमा धेरै शिक्षित मानिसहरू भए पनि उच्च र तल्लो जातका आधारमा विभेद गर्ने प्रचलन अझै पनि विद्यमान छ। दलितहरू गैरदलितका पसलमा सामान किन्न जाँदा सामान टाढैबाट दिइन्छ। गैरदलितहरूले पातमा राखेर दिएको खाना उनले फ्याँकिदिएको एउटा घटना सम्झँदै उनी भन्छिन् कि त्यही क्षण आफूले जातीय विभेद सहनु हुँदैन र त्यसविरुद्ध आवाज उठाउनुपर्छ भन्ने महसुस गरिन्।

बिनिता कक्षा ९ र १० मा अध्ययनरत हुँदा जात व्यवस्थाबारे केही बुझाइ भए पनि गैरदलितहरूले गर्ने विभेदका कारण त्यसबारे बोल्ने साहस उनीसँग थिएन। उनले युवा राजदूतका रूपमा काम गर्न थालेपछि समाज र जात व्यवस्थाबारे सिक्न थालिन्। ‘आपन कथा’ फेलोसिपले जात व्यवस्थालाई स्पष्ट रूपमा बुझ्न र जातीय विभेदविरुद्ध आलोचनात्मक प्रश्न उठाउन आफूलाई सहयोग गरेको उनी बताउँछिन्। जातीय विभेदका विभिन्न रूपहरू परम्परागत सामाजिक विकृति भएको उनी बताउँछिन्। सबै मानिस समान हुन् र जातका आधारमा कसैलाई पनि तल्लो वा माथिल्लो व्यवहार गरिनु हुँदैन। कसैले जातका आधारमा विभेद गर्छ भने त्यसको विरोध गर्नुपर्छ। उनले समाजमा जात व्यवस्था र पितृसत्ताका विभिन्न पक्षहरूबारे सोच्न थालेकी छन्। पितृसत्तासँग अभिन्न रूपमा जोडिएका यौनिकता र लैङ्गिकताबारे ज्ञान हासिल गर्न उनी विभिन्न सामग्रीहरूको अध्ययन गरिरहेकी छन्। उनी पहिले लैङ्गिकतालाई पुरुष र महिला हुनुका पहिचानका सूचकहरूका रूपमा मात्र बुझ्थिन्, तर अहिले यसलाई पितृसत्ताले आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्न प्रयोग गर्ने एउटा साधनका रूपमा पनि बुझ्छिन्। महिलाहरूलाई बैठक र समारोहमा सहभागी हुन निषेध गरिन्छ, र आफ्नै घरमा पनि पुरुषहरूले कुरा गरिरहेका बेला उनीहरूको कुराकानी सुन्न वा त्यसमा सहभागी हुन महिलाहरूलाई हतोत्साहित गरिन्छ। पुरुषहरूको अगाडि महिलाहरूले बोल्नु गलत मानिन्छ। यी सबै पितृसत्तात्मक सोचका परिणाम हुन्।

यी बुझाइहरूका कारण उनी दलित महिलाहरूको दुःख र पीडाका कथाहरू मात्र नभई उनीहरूका असंख्य सपनाहरू पनि बाहिर ल्याउन चाहन्छिन्। उनी आफ्ना कथाहरू आफैँ लेख्ने, फोटो कथा बनाउने, समुदायको नक्साङ्कन गर्ने, जातसम्बन्धी मिथकहरूको विश्लेषण गर्ने र जात तथा भूमिबीचको अन्तर्सम्बन्ध बुझ्ने सीपहरूको अभ्यास गरिरहेकी छन्। आफ्नो बारेमा बुझ्न थालेदेखि आफूमा आत्मविश्वास बढेको र जात तथा लैङ्गिकतामा आधारित विभेदका विषयमा आवाज उठाउने साहस प्राप्त भएको उनको अनुभव छ। पहिले उनलाई शान्त र सबै कुरा सहजै स्वीकार गर्ने भनेर बोलाउने मानिसहरूले अहिले खराब परम्पराविरुद्ध खुलेर बोल्न थालेपछि उनलाई अप्रिय र झगडालु महिला भनेर बोलाउन थालेका छन्। उनी अन्यायमा परेकाहरूका लागि न्याय प्राप्त गर्न चाहन्छिन्।