Aaspati Kumari Ram

हाल स्नातक तहमा अध्ययनरत आसपती कुमारी रामलाई किताब र अन्य शैक्षिक सामग्री किन्न नसकेका कारण आफ्नो पढाइ छोड्नुपरेको त्यो हृदयविदारक दिन अझै सम्झना छ। पर्साको पटेर्वा–सुगौली गाउँपालिकाको वडा नं. ४ स्थित सुगौली पटेर्वामा बस्ने आसपतीलाई अत्यन्त कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारण बिताएको आफ्नो बाल्यकाल स्पष्ट रूपमा सम्झना छ। कक्षा १० सम्म पढ्नका लागि आवश्यक शैक्षिक सामग्री र विद्यालयको पोसाक किन्न पैसा जुटाउन उनले थारू जमिनदारहरूको खेतमा काम गरिन्। कक्षा ११ र १२ अध्ययन गर्न लाग्ने महँगो शुल्क जुटाउन फेरि कृषि मजदुरका रूपमा काममा फर्किनुपरेकी आसपतीका लागि जीवन संघर्षको पर्याय हो। महिलाहरू र गरिबहरूले बाँच्न र शिक्षा हासिल गर्न विशेष कठिनाइहरूको सामना गर्नुपर्ने समाजमा एक मधेसी दलितका रूपमा रहेकी आसपतीले खेलाडीका रूपमा आफ्नो पहिचान बनाएकी छन् र साहसलाई कहिल्यै नत्यागी जीवनका संघर्षहरूलाई पार गर्दै निरन्तर अगाडि बढिरहेकी छन्।

राम (चमार) समुदायबाट आएकी आसपतीले आफ्नो जातका कारण अझै पनि विभेद भोगिरहेकी छन्। परम्परागत रूपमा छालाको काम र कृषि मजदुरीमा संलग्न चमार समुदायमा जन्मिएकै कारण तल्लो जातको व्यक्तिका रूपमा दुर्व्यवहार भोगेका उनका धेरै अनुभवहरू छन्। कक्षा १० को अन्त्यमा एसईई परीक्षा दिनका लागि भाडाको कोठामा बसिरहेको बेला वरपरका गैरदलितहरूले उनको जात थाहा पाएपछि उनलाई अपमानजनक शब्दहरू प्रयोग गर्दै गाली गरे र भाडाको कोठाबाट बाहिर सर्न भने। यी अनुभवहरू जात व्यवस्था र लैङ्गिकताबीचको अन्तर्सम्बन्धसँग आसपतीको गहिरो संलग्नताको आधार बनेका छन्। उनी भन्छिन् कि यी विषयहरूबारे ज्ञान नभएको बेला उनी आफ्नो जस्तो मानिसको स्वाभाविक नियति नै यही हो भन्ने ठानेर जातीय विभेद र लैङ्गिक असमानतालाई चुपचाप स्वीकार गर्थिन्। तर अहिले उनी सबै प्रकारका विभेदविरुद्ध उठ्न र त्यसको प्रतिरोध गर्न उत्सुक छिन्। आफ्नो जीवन अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ अघि बढिरहेको महसुस उनलाई हुन्छ।

आसपती जात र भूमिबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको बुझ्छिन्। अन्यायविरुद्ध बोल्न साहस गरेका दलितहरूलाई खम्बामा बाँधेर कुटिएको देखेका कारण धनी गैरदलितहरूको विरुद्धमा प्रतिरोध नगर्ने प्रचलित सोचको विकास भएको उनको विश्वास छ। आफ्नी आमाले पनि तल्लो जातका मानिसहरूले गैरदलितहरूसँग झगडा गर्नु हुँदैन र यस्तो प्रतिरोध गरेमा दलितहरू जीविकोपार्जनबाट वञ्चित हुने कुरा सिकाएकी भए पनि उनलाई त्यस्ता शिक्षाहरू मन पर्दैनन्। तथाकथित उच्च जातका मानिसहरूले मात्र ठूलो भूभागको जमिन स्वामित्वमा राखेको देखेकी आसपतीले तल्लो जातका मानिसहरूले जमिनदारहरूको उत्पीडनलाई सधैँ स्वेच्छाले सहनुपर्छ भन्ने धारणालाई अस्वीकार गर्छिन्।