Umadevi Badi

उमा देवी बादी, जस्ट फ्युचर्स इनिसिएटिभकी स्टेरिङ कमिटीकी सदस्य, बादी अधिकार आन्दोलनमा मात्र नभई सामाजिक परिवर्तनको सङ्घर्षमा पनि एक प्रमुख नाम हुनुहुन्छ। बादी समुदायकी एक नेताका रूपमा, उहाँले नेपाली समाजमा गहिरोसँग जरा गाडेको जातीय व्यवस्था र त्यही व्यवस्थाका आधारमा राज्यद्वारा निर्माण गरिएका कानुनविरुद्ध सङ्घर्ष गर्नुभएको छ, जसले बादी समुदायलाई दशकौँदेखि उत्पीडन र अपमानमा पार्दै आएको छ।

उहाँले बादी समुदायमाथि भइरहेको शोषण र अपमानविरुद्धको सङ्घर्षको नेतृत्व गर्नुभएको छ, समुदायमाथि थोपरिएको बाध्यकारी यौन व्यापारको अन्त्यका लागि वकालत गर्नुभएको छ, स्थायी आवास र भूमिको अधिकारको माग गर्नुभएको छ, आमाको नामबाट जन्मदर्ता र नागरिकताको अभियान चलाउनुभएको छ, तथा जातीय आधारमा हुने छुवाछूत र विभेदको अन्त्यका लागि काम गर्नुभएको छ। यी सङ्घर्षहरूमा उहाँको नेतृत्वले बादी समुदायको गरिमा उकास्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

सन् १९६४ जुलाई १ (वि.सं. २०२१ असार १७) मा सल्यानमा जन्मनुभएकी उमा देवीले कठिन परिस्थितिका कारण औपचारिक शिक्षा कक्षा ८ सम्म मात्र हासिल गर्न सक्नुभयो, तर उहाँ जीवनका सङ्घर्षहरूको “विश्वविद्यालय” बाट उत्कृष्ट रूपमा अगाडि बढ्नुभयो। उहाँको जीवन, अन्तरजातीय प्रेम, विवाह र व्यक्तिगत अनुभवहरू लगायत, सङ्घर्षैसङ्घर्षले भरिएको छ। उहाँले भन्नुभएझैँ, “मसँग शिक्षाको डिग्री छैन; मसँग पीडाको डिग्री छ,” उहाँको जीवनले बादी समुदाय मात्र नभई दलित र महिला समुदायले भोग्दै आएको गहिरो पीडाको कथालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

सन् २००७ (वि.सं. २०६४) मा बादी समुदायले काठमाडौँ केन्द्रित ४८ दिने आन्दोलन गरेपछि, उमा देवी उत्पीडन र अपमानविरुद्ध सबै सीमान्तकृत समुदायका तर्फबाट सङ्घर्ष गर्ने सामाजिक तथा राजनीतिक आन्दोलनको प्रतिरोधको प्रतीक र ध्वजावाहक बन्नुभयो।

उमा देवी बादी इतिहास रच्दै बादी समुदायबाट संसद् सदस्य बन्ने पहिलो व्यक्ति बन्नुभयो। उहाँ नेपाली कांग्रेस पार्टीबाट समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीमार्फत प्रदेश ७ बाट निर्वाचित हुनुभएको थियो। प्रदेश सांसदका रूपमा उहाँ राजनीतिक जीवनमा सक्रिय रहनुका साथै सामाजिक जीवनका सबै क्षेत्रमा दलित महिलाहरूको अर्थपूर्ण प्रतिनिधित्व र सम्मानजनक जीवन सुनिश्चित गर्न निरन्तर प्रयासरत हुनुहुन्छ। उहाँ दलित महिलाहरूको ज्ञान उत्पादन र आफ्ना जीवन्त अनुभवका कथाहरू निर्माण गर्ने प्रक्रियामा सक्रिय सहभागिता सुनिश्चित गर्न प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ।

Umadevi Badi

परिचय