Seema Baitha

१८ महिना लामो जस्ट फ्युचर्स फेलोसिप [जेएफएफ] मा सहभागी फेलो हुन् सीमा बैठा । मधेशको धोबी समुदायकी शिक्षिका सीमाले स्नातक तह उत्तीर्ण गरेकी छन् । उनी रौतहट,चन्द्रपुर नगरपालिका–६,बजारटोलका आमा मुन्नीदेवी र बुबा ललन बैठाकी छोरी हुन् । लामो समयसम्म अरूको लुगा धुने पेसा गरेका बुबाआमा पढेलेखेका नभए पनि छोरीलाई पढाउन कुनै कसर नराखेको सीमाको अनुभव छ । एक्लो सन्तान भएकीले उनले माइतीमै श्रीमान्‌सँग बसेर दुई छोरा र आमाबुबाको पालनपोषण गर्दै आएकी छन् । उनी आमाबुबासँग हटियामा चप्पलको ब्यापार र घरमा हुँदा कपडामा पेन्टिङ र सिलाइ–बुनाइ पनि गर्छिन् । 

सीमालाई धोबीकी छोरी भन्ने गरिन्थ्यो । फोहोर लुगा संकलन गर्न जाँदा हातमा राखेर दिइँदैनथ्यो । लुगा धोए बापत अन्न दिँदा पनि अलग्गै राखेर दिइन्थ्यो । उनले लामो समयदेखि गरीखाने पेसाकै कारण अपमान भोगिन् । अब उनी मधेशी दलित महिलाले पनि सम्मानपूर्वक बाँच्ने अधिकार दिलाउन चाहन्छिन् । उनको भनाइ छ, ‘ म आफ्नो काम र पदले चिनियोस् भन्ने चाहन्छु । अपमानको जीवन बाँचेका आमाबुबालाई सम्मान दिलाउन चाहन्छु शिक्षक अथवा प्रोफेसर बन्दै । अब कुनै पनि प्रकारका यातना, भेदभाव, अपमान र दलनबीच बाँच्न नपरोस् भन्ने चाहन्छु ।’ सीमाको बुझाइ छ, जात–व्यवस्थाले दलितलाई भूमिबाट वञ्चित गरेको छ । आफ्नो जमिन नहुँदा दलितले नागरिकतासँगै शिक्षा र सुविधा पाउने गरेको छैन । दलित महिलाहरुले आफ्नो अधिकार आफै खोज्नुपर्छ, त्यसका लागि अध्ययन र लेख्नु जरुरी छ । मधेशी दलित महिलालाई ध्यानमा राखेर जात, लैङ्गिकता र यौनिकताबारे सूक्ष्म तरिकाले सिक्ने र सिकाउने काम हुनु जरुरी छ ।