Kakunti Rabidas

महोत्तरी जिल्लाको पिपरा गाउँपालिकाको वडा नं. ६ स्थित रतौलीकी ककुन्ती कुमारी स्नातक तहको तेस्रो वर्षमा अध्ययनरत छिन्। ककुन्ती कुमारीको एसईई परीक्षा सकिएलगत्तै विवाह भएको थियो। उनका दुई छोरा र एक छोरी छन्। छोराछोरीको पालनपोषण र परिवारको हेरचाह गर्ने जिम्मेवारी उनकै काँधमा छ। यी कठिनाइका बाबजुद पनि उनले श्रीमान्को सहयोगमा आफ्नो शिक्षालाई निरन्तरता दिइरहेकी छन्।

उनको परिवारसँग २ कठ्ठा मात्र जग्गा छ। उक्त जग्गाबाट हुने उत्पादनले वर्षभरि परिवारको गुजारा चलाउन पुग्दैन। परिवारलाई पर्याप्त खानाको व्यवस्था गर्न उनका श्रीमान् जनकपुरको एउटा पसलमा ज्यालादारी काम गर्छन्। ककुन्ती कुमारी पनि आफ्नो परिवारका अन्य सदस्यहरूसँगै मजदुरी गर्छिन्। परिवारलाई सहयोग गर्न उनी छिमेकका मानिसहरूका लागि कपडा सिलाउने काम पनि गर्छिन्। उनको छिमेकमा मधेसी दलित चमार समुदायका परिवारहरू बढी छन्। छिमेकमा अन्य जातिका मानिसहरू अल्पसंख्यक भए पनि उनीहरू बढी प्रभावशाली छन्। ककुन्ती कुमारीको अनुभवमा, अन्य जातिहरूले अझै पनि दलित समुदायमाथि जातीय विभेद र छुवाछुत गर्ने गरेका छन्। ककुन्ती भन्छिन् कि गाउँमा दलितहरूको संख्या बहुसंख्यक भए पनि सबै महत्वपूर्ण सार्वजनिक पदहरूमा अन्य जातिहरूको वर्चस्व छ। अधिकांश सम्पत्ति पनि अन्य जातिका मानिसहरूको स्वामित्वमा छ। दलितहरू अन्य जातिका मानिसहरूको घरमा जाँदा उनीहरूलाई घरबाहिर पर्खाइन्छ वा अरू मानिसहरूभन्दा अलग्गै बस्न लगाइन्छ। आफ्नो बच्चालाई जन्म दिँदै गर्दा उनले स्वास्थ्यकर्मीहरूबाट जातमा आधारित विभेदको अनुभव गरिन्। उनी भन्छिन् कि यस्तो विभेद र अपमानले उनको भावनामा चोट पुर्‍याउँछ र प्रश्न गर्छिन्—हामीलाई किन जनावरजस्तो जीवन जिउन बाध्य बनाइन्छ?

उनी हाल ‘आपन कथा’सँग आबद्ध छिन्, जहाँ उनी जात, लैङ्गिकता र यौनिक अल्पसंख्यकहरूबारे अध्ययन गरिरहेकी छन्। यी अवधारणाहरूबारे व्यापक रूपमा पढ्ने, छलफल गर्ने र आफ्नै जीवनबाट अर्थ खोज्ने उनको प्रयास निरन्तर छ। उनले लैङ्गिकतालाई पुरुष र महिलाबीच उनीहरूको लिङ्गका आधारमा काम र जिम्मेवारीको विभाजनका रूपमा बुझ्छिन्। उनले यौनिक अल्पसंख्यकलाई त्यस्ता व्यक्तिहरूका रूपमा बुझ्छिन्, जसको शारीरिक शरीर महिलाको हुन सक्छ तर यौन चाहना पुरुषको जस्तो हुन सक्छ, वा पुरुषको शरीरमा भए पनि यौन चाहना महिलाको जस्तो हुन सक्छ। उनको अनुभवमा, गाउँमा नवजात शिशुको नामकरण समारोहका बेला यौनिक अल्पसंख्यकहरूलाई घरमा नाच्नका लागि बोलाइन्छ, तर उनीहरूले अरूले पाउने सामाजिक सम्मान पाउँदैनन्। बरु, उनीहरूलाई दान र भिक्षा दिएर खुसी पारिन्छ र पठाइन्छ।

उनी मधेसी दलित महिलाहरूको बारेमा अझ गहिरो अध्ययन र बुझाइ हासिल गर्न चाहन्छिन्। दलित महिलाहरूले भोग्दै आएका दुःख, पीडा र विभेदविरुद्ध सायद केही गर्न सकिन्छ भन्ने नयाँ आत्मविश्वास आफूमा बढेको उनी बताउँछिन्। आफ्नो जीवनका सम्बन्धमा स्वतन्त्र निर्णय लिन सक्ने क्षमता आफूमा विकास भएको उनको दाबी छ। उनले निरन्तर शिक्षाको महत्त्व बुझेको र आफूले सोच्ने विषयहरूमा परिवर्तन आएको बताउँछिन्। आफूले बोल्ने र व्यवहार गर्ने तरिकामा आएको परिवर्तनलाई आफ्नो परिवारले पनि पहिचान गरेको देख्दा उनी खुसी छिन्।